किडनीचे विकार सायलेंट किलर का ठरतात?
धोका टाळण्यासाठी काय करावे? डॉक्टर काय सांगतात
किडनी म्हणजेच मूत्रपिंड हे आपल्या शरीरातील अत्यंत महत्त्वाचे अवयव आहे. शरीरातील रक्त शुद्ध करणे, अतिरिक्त पाणी व टाकाऊ पदार्थ बाहेर टाकणे तसेच शरीरातील क्षारांचे संतुलन राखणे ही किडनीची मुख्य कामे आहेत.
परंतु अनेक वेळा किडनीचे विकार सुरुवातीच्या टप्प्यात कोणतीही स्पष्ट लक्षणे दाखवत नाहीत. त्यामुळे अनेकांना आजाराची जाणीव होत नाही. जेव्हा शरीरात सूज येणे, धाप लागणे किंवा लघवीचे प्रमाण कमी होणे यांसारखी लक्षणे दिसू लागतात, तेव्हा अनेकदा किडनीचे नुकसान खूप वाढलेले असते.
म्हणूनच किडनीच्या आजाराला “सायलेंट किलर” असे म्हटले जाते.
किडनीला “सायलेंट किलर” का म्हणतात?
मूत्रपिंड शरीरात शांतपणे काम करणारा अवयव आहे. त्याची काही महत्त्वाची कार्ये पुढीलप्रमाणे आहेत:
- शरीरातील टाकाऊ पदार्थ बाहेर टाकणे
- शरीरातील पाणी आणि क्षारांचे संतुलन राखणे
- रक्तदाब नियंत्रित ठेवण्यास मदत करणे
- लाल रक्तपेशी तयार होण्यास मदत करणे
- व्हिटॅमिन D सक्रिय करणे
तज्ज्ञांच्या मते, क्रॉनिक किडनी डिसीज (CKD) मध्ये सुरुवातीला फारशी लक्षणे दिसत नाहीत. जेव्हा स्पष्ट लक्षणे दिसू लागतात तेव्हा किडनीचे ६० ते ८० टक्के नुकसान झालेले असू शकते. त्यामुळे नियमित तपासणी करणे अत्यंत आवश्यक आहे.
किडनीचे विकार ओळखण्यासाठी आवश्यक चाचण्या
डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार खालील काही साध्या चाचण्यांद्वारे किडनीचे विकार लवकर ओळखता येतात.
- सीरम क्रिएटिनिन (Serum Creatinine)
ही चाचणी किडनीची कार्यक्षमता तपासण्यासाठी केली जाते. रक्तातील क्रिएटिनिनचे प्रमाण वाढल्यास किडनीचे कार्य कमी झाल्याचे संकेत मिळू शकतात.
- मूत्र तपासणी (Urine Test)
नियमित मूत्र तपासणीद्वारे संसर्ग, प्रथिने किंवा इतर बदल लवकर ओळखता येतात.
- ACR (Albumin Creatinine Ratio)
ही चाचणी मूत्रामध्ये प्रथिनांचे प्रमाण तपासते. किडनीच्या सुरुवातीच्या समस्यांचे निदान करण्यासाठी ही महत्त्वाची चाचणी आहे.
- किडनीची सोनोग्राफी
सोनोग्राफीद्वारे किडनीची रचना आणि कार्यातील बदल तपासता येतात.
कोणाला किडनी तपासणी करणे अधिक आवश्यक?
खालील व्यक्तींनी नियमित तपासणी करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे:
- मधुमेह (Diabetes) असलेले रुग्ण
- उच्च रक्तदाब (BP) असलेले लोक
- हृदयविकार असलेले रुग्ण
- वारंवार लघवीचा संसर्ग होणारे लोक
- कुटुंबात किडनीच्या आजाराचा इतिहास असलेले लोक
- पेनकिलर किंवा औषधे वारंवार घेणारे लोक
- वृद्ध व्यक्ती
तज्ज्ञांच्या मते, अशा व्यक्तींनी दरवर्षी uACR आणि eGFR चाचण्या करून घ्याव्यात.
किडनी निरोगी ठेवण्यासाठी काय करावे?
किडनीचे आजार टाळण्यासाठी खालील गोष्टींची काळजी घेणे आवश्यक आहे:
- दिवसातून पुरेसे पाणी प्या
- संतुलित व पौष्टिक आहार घ्या
- मीठाचे प्रमाण मर्यादित ठेवा
- मधुमेह आणि रक्तदाब नियंत्रणात ठेवा
- डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय औषधे घेऊ नका
- नियमित आरोग्य तपासणी करा
- व्यायाम आणि सक्रिय जीवनशैली ठेवा
निष्कर्ष
किडनीचे विकार सुरुवातीला लक्षणे न दाखवता हळूहळू वाढत जातात. त्यामुळे त्याला सायलेंट किलर असे म्हटले जाते. योग्य वेळी तपासणी आणि जीवनशैलीतील बदल यामुळे किडनीचे आजार टाळता येऊ शकतात.
नियमित तपासणी करून आणि आरोग्याची काळजी घेऊन आपण किडनीचे विकार टाळू शकतो.
