लहान मुलांना जेवताना मोबाईल दाखवणे ही आजकाल अनेक घरांमध्ये एक सामान्य सवय झाली आहे. पालक अनेकदा मुलांना शांत ठेवण्यासाठी किंवा त्यांनी पटकन जेवावे म्हणून मोबाईलचा आधार घेतात. मात्र, तज्ज्ञांच्या मते याचे मुलांच्या शारीरिक आणि मानसिक विकासावर गंभीर दुष्परिणाम होऊ शकतात.
या सवयीचे काही प्रमुख दुष्परिणाम खालीलप्रमाणे आहेत:
१. शारीरिक आरोग्यावर होणारे परिणाम (Physical Health)
* भुकेची जाणीव न होणे: मुलांचे लक्ष मोबाईलमध्ये असते, त्यामुळे त्यांना किती भूक लागली आहे किंवा पोट भरले आहे का, हे समजत नाही. यामुळे ‘अतिखाणे’ (Overeating) होऊन लठ्ठपणा येऊ शकतो किंवा ‘कमी खाणे’ (Undereating) होऊन कुपोषण होऊ शकते.
* पचनाच्या समस्या: टीव्ही किंवा मोबाईल पाहताना मुले अन्न नीट चावून खात नाहीत, ते फक्त गिळतात. लाळ अन्नात नीट मिसळली न गेल्यामुळे पचनाच्या तक्रारी उद्भवू शकतात.
* चयापचय (Metabolism) मंदावणे: जेवताना लक्ष विचलित झाल्यामुळे मेंदू पचनसंस्थेला योग्य संकेत देऊ शकत नाही, ज्यामुळे चयापचय क्रिया मंदावते.
२. मानसिक आणि वर्तणुकीवर परिणाम (Mental & Behavioral)
* एकाग्रतेचा अभाव: जेवताना मोबाईल पाहिल्यामुळे मुलांच्या मेंदूला ‘मल्टीटास्किंग’ची सवय लागते. यामुळे अभ्यासात किंवा इतर गोष्टींमध्ये एकाग्रता कमी होऊ शकते.
* व्यसन (Addiction): मुलांना मोबाईलशिवाय जेवण न जाण्याची सवय लागते. जर मोबाईल दिला नाही, तर मुले चिडचिड करतात, रडतात किंवा जेवण नाकारतात.
* संवादाचा अभाव: जेवणाची वेळ ही कुटुंबाने एकत्र गप्पा मारण्याची वेळ असते. मोबाईलमुळे पालकांशी किंवा भावंडांशी होणारा संवाद (Communication) खुंटतो, ज्यामुळे मुलांच्या भाषा विकासावर (Speech development) परिणाम होऊ शकतो.
३. अन्नाशी असलेला संबंध बिघडणे (Relationship with Food)
* चवीची समज नसणे: लक्ष स्क्रीनवर असल्यामुळे मुलांना अन्नाची चव, रंग, वास आणि पोत (Texture) समजत नाही. ते फक्त यांत्रिकपणे जेवतात. यामुळे अन्नाची आवड-निवड विकसित होत नाही.
* जंक फूडची ओढ: मोबाईलवरील जाहिराती पाहून अनेकदा मुले सकस आहाराऐवजी जंक फूड खाण्याचा हट्ट धरू शकतात.
पालकांसाठी काही उपाय (Solutions)
ही सवय मोडणे कठीण असले तरी अशक्य नाही.
आपण खालील गोष्टी करून पाहू शकता:
१. स्वतः उदाहरण बना: मुले पालकांचे अनुकरण करतात. त्यामुळे जेवताना पालकांनीही मोबाईल वापरू नये.
२. जेवताना गप्पा मारा: मुलांशी जेवताना गोष्टी सांगा, दिवसाभरात काय झाले त्याबद्दल विचारा.
३. नियमात शिस्त आणा: “नो गॅझेट झोन” (No Gadget Zone) तयार करा, जिथे जेवताना कोणत्याही स्क्रीनला परवानगी नसेल.
४. हळूहळू बदल करा: जर सवय खूप जुनी असेल, तर एकाच वेळी मोबाईल बंद करण्याऐवजी हळूहळू स्क्रीन टाइम कमी करा.
